Internationale Rechten - vertalen

Geplaatst: do jun 24, 2010 6:51 am

(Ik weet niet zeker of het goed is dat ik het onder dit subforum plaats, zoniet, kan iemand het gerust even verplaatsen. Smile

)

Goedendag,

mijn naam is Ger C., 18 jaar, momentele studie HAVO, en ben zoekende en graag lerende in de bedrijfswereld van vertalers, schrijvers, redactie / uitgevers.

Ik ben een ongelooflijk grote liefhebber van de boeken van de Amerikaanse schrijver R.L. Stine.

Het kleine deel Goosebumps (Kippenvel) boeken van R.L. Stine die hier in Nederland vertaald zijn, zijn uitgegeven door uitgeverij Kluitman te Alkmaar. - http://www.kluitman.nl

Als fan ben ik er op een gegeven moment, na het ontdekken dat er meer dan 300 boeken van R.L. Stine niet vertaald zijn in het Nederlands, en de originele verhalen te hebben gelezen en vergeleken, achter gekomen dat de Nederlandse vertalingen van de Kippenvel boeken van uitgeverij Kluitman, totaal niet overeenstemmen met de originele verhalen zoals R.L. Stine ze geschreven heeft.
De verhalen zijn compleet veranderd, personages zijn veranderd of weggelaten, hele hoofdstukken zijn verwijderd, de plot en de ontknoping is in z'n totaliteit compleet veranderd, en/of ingekort; - met andere woorden; het boek van R.L. Stine - is geen boek van R.L. Stine meer.

Ik heb o.a. uitgebreide navraag gedaan met betrekking tot de Internationale vertalers- en handelsrechten, bij verschillende instanties, als eerste bij uitgeverij Kluitman zelf, - waar ik uiteraard geen enkele hulp, informatie, of antwoorden heb gekregen, waar de telefonische medewerkers niet eens naar mij wilden luisteren, en waar ze ontkennen dat er ook maar iets mis is met de vertalingen - als met de oorspronkelijke uitgeverij Scholastic Inc. in de VS, en met schrijver R.L. Stine zelf.

Momenteel ben ik op zoek naar iemand die mij wellicht meer kan vertellen over deze internationale rechten en handelsmerken (want bij de Nederlandse Kippenvel-boeken staat bijvoorbeeld ook niet het TM TradeMark of ® wat er wel behoort te staan), en die misschien weet wat er gedaan kan worden aan dit feit, als naar iemand die mij kan helpen de Goosebumps boeken te vertalen zoals ze vertaald hadden moeten worden, zodat het Nederlandse leespubliek na zo'n lange tijd eindelijk de oorspronkelijke en originele verhalen te lezen krijgt zoals R.L. Stine zelf ze ook geschreven heeft.

Heel hartelijk dank!

Geplaatst: do jun 24, 2010 8:54 am

Hoi Ger,

De reden dat bepaalde vertalingen verandert zullen zijn is ongetwijfeld vanwege culturele verschillen, zowel inhoudelijk als in leeservaring, tussen de VS en Nederland. Zeker bij kinderboeken gebeurt dat erg vaak, en bij mijn weten altijd in overeenstemming met de auteur.

Jij, als Stine-purist, neemt het dapper voor hem op, maar Stine weet dat vermoeddelijk allang. En hij is niet gek, en niet voor niets zo bekend (lees: rijk) geworden. Hij heeft de keuze tussen 1) zijn tekst zo puur mogelijk laten vertalen zodat Nederlandse kinderen bepaalde cultureelspecifieke fragmenten ervan niet kunnen plaatsen en het boek dus niet begrijpen, of 2) het lekker aanpassen voor de Nederlandse jeugdmarkt, waarna vele, vele boeken vertaald kunnen worden, en belangrijker, de rechten voor de TV-serie aan de Nederlandse televisie verkocht wordt. En Stine nog bekender wordt. En nog meer mensen genieten van zijn boeken.

Ik zou het ook wel weten.

Zelf aan het vertalen gaan, daar zou ik mee oppassen. Leuk als hobby-project, maar als je er iets mee gaat doen ben je hoogstwaarschijnlijk strafbaar bezig. Uitgeverijen van succesvolle auteurs kopen normaal gesproken het eerste recht op al hun werk. Je zult er dus eerst achter moeten komen of Kluitman die rechten heeft, en of ze met je mee willen werken.

O, en studeren voor vertalen, of een pro nemen, want vertalen is nog een heel vak appart.

Hoop je zo wat info te hebben verschaft Smile

Succes.

Geplaatst: do jun 24, 2010 12:14 pm

Kerry schreef:

want bij de Nederlandse Kippenvel-boeken staat bijvoorbeeld ook niet het TM TradeMark of ® wat er wel behoort te staan

Dat hoort er NIET te staan, omdat deze zaken in het Nederlandse recht niet gelden. Dat wil zeggen, in Nederland worden handelsmerken niet beschermd door een merkje in een boek, maar door de wet zelf en die geldt ook zonder (Amerikaanse) merktekens.

Quote:

als naar iemand die mij kan helpen de Goosebumps boeken te vertalen zoals ze vertaald hadden moeten worden

De rechten van de vertaling zijn verkocht aan Kluitman, dus iemand anders kan niet zomaar gaan vertalen, dat zou schending van het auteursrecht zijn. Wat er in dat contract staat over de mate van vertalen weet ik natuurlijk niet, maar kennelijk gaat de verkoper (Stine en de partijen die hem vertegenwoordigen) accoord met de vertaling van Kluitman.
Je kunt je klacht beter bij Stine zelf neerleggen, zodat die dit met zijn agent kan opnemen. Zij kunnen dan een vuist maken tegen Kluitman, als ze dat de moeite waard vinden.
Het komt overigens heel regelmatig voor dat bij een vertaling een boek wordt ingekort of dat zaken worden gewijzigd.

Geplaatst: vr jun 25, 2010 8:14 pm

Gebeurd dat bijvoorbeeld dan ook bij boeken van Stephen King? - Ik denk het toch niet hè. - Waarom bij hem dan niet, en bij Stine wel?

@ Thomas; bedankt voor je antwoord, maar ik heb er niet zoveel aan. - Dat wat jij schreef wist ik allang, en de manier waarop die vertaling zo misvormd en veranderd zijn door Kluitman, is écht niet aanpassen aan de Nederlandse cultuur / doelgroep. - Want dat gezeur hebben ze me namelijk aan de telefoon al een keer gezegd.

Ik zou best graag gewoon eens iemand in levende lijve willen vertellen, en de twee, originele en Nederlandse, boeken laten zien, wat er met die verhalen gebeurd is, want het is gewoon té gecompliceerd om 'zo' even hier op een site te plaatsen en te beschrijven.

Je moet het écht gewoon zelf kunnen zien, want met zo weinig informatie, zou ik anders waarschijnlijk ook zulke conclusies trekken zoals jullie nu doen. (No offense. Wink

)

Geplaatst: vr jun 25, 2010 9:00 pm

Ik trek geen conclusies, ik bekijk de zakelijke kant ervan, niet de emotionele.

Stine schrijft een boek, zijn agent verkoopt het aan een uitgever. Stine wordt beroemd, de agent of de uitgever verkoopt de "vertaalrechten" aan een buitenlandse uitgever. En die laatste kan er mee doen wat ie wil (dat wil zeggen, lees ook eens wat opmerkingen van vertalers op het forum, over het algemeen is er een goed contact met de vertaler en de schrijver). De enige die er iets tegen kan doen is de andere partij van het contact en dat zal Stine zelf zijn of diens agent. Die moeten aangeven dat de vertaler een vrijheid heeft genomen die zij onacceptabel vinden.

Dus als je iets wilt bereiken schrijf je hen aan en vertelt wat je dwarszit, mogelijk met backup van de fanclub in Nederland. Misschien spreken ze Kluitman aan op de kwaliteit van de vertalingen. Misschien hebben ze dat ook al gedaan, en hebben de brief gestuurd naar Amsterdam, capital of Copenhagen. Want hoeveel boeken hier ook verkocht worden in het Nederlands, het is natuurlijk peanuts in vergelijking met de Engelstalige wereld.
Omdat Kluitman eraan verdient zal het wel een juridisch getouwtrek worden, of ze aan de andere kant van de plas zin hebben in zoiets valt te betwijfelen. En in de tussentijd loop je het risico dat er helemaal geen boeken meer naar het Nederlands vertaald worden, wat jammer zou zijn, want een deel van Stines doelgroep is nog niet zo goed met Engels.

En wat betreft Stephen King, als je naar het forum van Jack Lance gaat, dan ontmoet je grote King fans, misschien kunnen die je meer vertellen over het verschil tussen vertaling en origineel bij King.

Geplaatst: vr jun 25, 2010 9:18 pm

Kerry schreef:

Gebeurd dat bijvoorbeeld dan ook bij boeken van Stephen King? - Ik denk het toch niet hè. - Waarom bij hem dan niet, en bij Stine wel?

Omdat het doelpubliek van Stephen King totaal anders is dan dat van Stine.

Geplaatst: za jun 26, 2010 3:56 am

@ Schlimazlnik; bedankt voor je antwoord. Smile

- Ik heb Stine inderdaad hierover al aangeschreven, en hij zegt heel duidelijk dat ik daarvoor bij de internationale vertaal-rechten afdeling van Scholastic moet zijn, dus daar heb ik dan vandaag ook een uitgebreide mail, met het verhaal duidelijk uitgelegd, naar gestuurd. Smile

Maar hieruit is dus wel gebleken dat Stine zelf er niets vanaf weet.

DeLea schreef:

Kerry schreef:

Gebeurd dat bijvoorbeeld dan ook bij boeken van Stephen King? - Ik denk het toch niet hè. - Waarom bij hem dan niet, en bij Stine wel?

Omdat het doelpubliek van Stephen King totaal anders is dan dat van Stine.

Dat weet iedereen. - Daar ging mijn punt ook niet over. Het lijkt net alsof je wilt zeggen dat de jeugd die de boeken van Stine lezen, dus maar misvormde vertalingen moeten lezen, en de volwassenen die King lezen 'mogen' fatsoenlijk gelijk aan het origineel vertaald werk lezen.

Geplaatst: za jun 26, 2010 8:56 am

Kerry schreef:

Maar hieruit is dus wel gebleken dat Stine zelf er niets vanaf weet.

Of er niets van wil weten. Hij wordt in tientallen talen vertaald en ik wed dat hij zelf het overgrote deel van die talen niet machtig is, hij kan je claim niet controleren. Dat laat hij wijselijk aan anderen over.

Geplaatst: za jun 26, 2010 10:03 am

Kerry schreef:

DeLea schreef:

Kerry schreef:

Gebeurd dat bijvoorbeeld dan ook bij boeken van Stephen King? - Ik denk het toch niet hè. - Waarom bij hem dan niet, en bij Stine wel?

Omdat het doelpubliek van Stephen King totaal anders is dan dat van Stine.

Dat weet iedereen. - Daar ging mijn punt ook niet over. Het lijkt net alsof je wilt zeggen dat de jeugd die de boeken van Stine lezen, dus maar misvormde vertalingen moeten lezen, en de volwassenen die King lezen 'mogen' fatsoenlijk gelijk aan het origineel vertaald werk lezen.

Ten eerste: ik probeer hier enkel de denkwijze van de uitgever (of beter: wat ik denk dat zijn denkwijze is) te verduidelijken. Dat betekent niet dat ik die mening deel. Ik geef zelf ook de voorkeur aan correcte vertalingen (of gewoon het origineel).

Dan: Het gaat niet over mogen of moeten. Ik denk dat de uitgever van mening is dat de boeken op deze 'misvormde' manier de lezers (of de meerderheid van de lezers) meer zullen aanspreken. Waarom? Wel. Horror gaat erom dat een vertrouwde situatie een angstaanjagende, griezelige wending krijgt. Stine is Amerikaan en schrijft dus voornamelijk voor de Amerikaanse jeugd. Zijn 'vertrouwde situatie' is er dus een die vertrouwd is voor Amerikaanse tieners. Maar het leven van een tiener ziet er ginds helemaal anders uit dan in Vlaanderen of Nederland. Als die boeken dus identiek overgenomen worden, is de beginsituatie al niet geloofwaardig, wat het effect van het griezelelement deels verpest. Een voorbeeld: de meeste zestienjarigen hebben in Amerika al een rijbewijs. Hier, zoals je wel weet, is dat niet het geval. De situatie 'Bob en Lisa rijden naar het bal en pikken onderweg een lifter op die hen plots met een mes begint te bewerken' is hier dus totaal ongeloofwaardig.

(NB: ik heb volgens mij nooit een van Stines boeken gelezen, dus ik weet niet wát er precies aan verandert wordt. Het is gewoon een voorbeeld dat in me op kwam.)

Nogmaals: ik zeg niet dat ik het eens ben met die denkwijze (en ik weet niet of ze wel waar is), maar kan ze wel begrijpen.

Geplaatst: za jun 26, 2010 2:51 pm

Kerry schreef:

(want bij de Nederlandse Kippenvel-boeken staat bijvoorbeeld ook niet het TM TradeMark of ® wat er wel behoort te staan)

Daar zou ik persoonlijk alleen maar blij om zijn. Amerikanen hebben de neiging om overal die tekentjes bij te zetten, tot in het absurde toe. Teksten worden er nooit leesbaarder van, en in Nederland is die onzin gelukkig niet nodig. (Zelfs in Amerika is het niet altijd nodig, maar daar is het zo'n automatisme geworden.)

Ik zou een boektitel "Goosebumps" liever vertaald zien als

Kippenvel

dan als

Ganzenbobbels®

Maar dat ligt misschien aan mij. Wink

Geplaatst: zo jun 27, 2010 3:51 am

DeLea schreef:

Nogmaals: ik zeg niet dat ik het eens ben met die denkwijze (en ik weet niet of ze wel waar is), maar kan ze wel begrijpen.

Wat bedoel je daarmee? - Heb je het nou over die denkwijze van de uitgeverijen?

Ik snap de punten die je aanhaalt, maar dat is wat ik zei; ik wil het dolgraag, niets liever, dit dan eens écht aan iemand kunnen laten zíen!

Ik noem het trouwens geen aanpassen aan de Nederlandse "cultuur" en omgeving, wat je schrijft, want dat snap ik wel; als in het originele boek van "The Haunted Mask" de hoofdpersoon, waar ongeveer 20 pagina's aan besteed wordt, wat dus de plot, de betekenis van het hele verhaal, en de climax van het boek inhoudt, - moet zoeken naar een teken van liefde waar de vloek van het masker mee verbroken kan worden, - en dat in de Nederlandse vertaling van dit boek "Het Masker" er hooguit 4 pagina's aan het hele plot van het boek besteed worden, en waar geen enkele keer aan sprake komt van een vloek van het masker die verbroken moet worden, dat een teken van pure liefde (want liefde overwint alles zeggen ze Wink

) de kracht heeft dit te doen, maar waar de hoofdpersoon terug gaat naar de winkel waar ze het masker gekocht heeft, en dat de winkeleigenaar het masker gewoon moeiteloos, in een vloeiende beweging van haar hoofd trekt!!!!!

@lorq; hahaha, nee, ik ook hoor! Laughing

Maar ik dacht dus gewoon dat wel degelijk die twee tekens iets te maken hadden mét de Internationale Handelsrechten, en dat ik daar al van kon uitmaken dat Kluitman hierover dus geen afspraken met de Amerikaanse uitgever heeft gemaakt. - Want bij de Kippenvel Junior (dat bestaat ook niet eens!) staat btw wel "®".

En bij de Goosebumps (Gänsehaut) in Duitsland staan ook de TradeMarks.

Geplaatst: zo jun 27, 2010 9:56 am

Ten eerste: het klopt dat verhalen wel eens moeten worden aangepast aan verschillende culturen. Ikzelf heb ook verhalen geschreven waarvan de Engelse versie fundamenteel verschilt van de Nederlandse omdat bepaalde cultuurreferenties in de ene taal wel werken en in de andere niet.

Ten tweede: sommige redacteurs (en dus ook vertalers) hebben de neiging om hun stempel op het werk van een schrijver te willen drukken. Is dat bij de werken van Stine in de Nederlandse vertaling nou gebeurd? Dat kan geen van ons hier beoordelen.

@Kerry: is jouw interesse zodanig dat je zelf in de toekomst in de uitgeefwereld wilt gaan werken?

Als dat zo is, dan zou ik het een goed idee vinden als je een uitgebreid rapport zou schrijven over wat er volgens jou allemaal mis is met de Stine-vertaling, met voorbeelden en argumenten erbij. En vervolgens dat rapport in te dienen bij Kluitman en bij Stine.

Leesrapporten opstellen is een onderdeel van het werk van vertalers, literair agenten en redacteurs.

Ten derde: Stine kan waarschijnlijk geen Nederlands lezen. Hij kan moeilijk voor elk van zijn vertalingen weer een terugvertaler inhuren zodat hij kan controleren of er geen ontoelaatbaar hak- en breekwerk heeft plaatsgevonden. Bovendien is de kans groot dat hij dan vroeger of later niet meer aan schrijven toekomt. Dat kan hij zich als schrijver gewoon niet veroorloven. Dus voor een groot deel heeft hij geen keus: hij moet zijn vertalers vertrouwen. En hij heeft zijn vertalingen ook nodig om zijn brood op de plank te krijgen. Hij kan er alleen maar op hopen dat hij fans zoals jij heeft die zijn boeken wél in twee talen kunnen lezen en aan de bel trekken wanneer ze denken dat er iets mis is met de vertalingen.

Als jij gelijk hebt en de Stine-vertaling werkelijk rammelt, dan ben jij ongetwijfeld niet de enige die dat is opgevallen. En als er op een gegeven moment veel goed gefundeerde klachten terugkomen (bij Stine of bij de uitgever) van lezers dat er iets mis is met een vertaling, dan moet dat vroeger of later serieus worden genomen.

Wat die vertaalrechten betreft: je weet niet wat voor contract Kluitman met Stine heeft. Je weet niet of de Nederlandse vertaalrechten exclusief aan Kluitman zijn verkocht of alleen de eerste Nederlandse vertaalrechten. Dat kun je bij Stine of zijn literair agent navragen. Als jij na de HAVO verdergaat als uitgever of literair agent, of als je gaat studeren voor vertaler, dan is het een goed idee om dat eens na te vragen. Want als schrijver kun je alleen maar blij zijn om een uitgever/vertaler/agent te hebben die zo'n passie voor je verhalen heeft.

Geplaatst: zo jun 27, 2010 10:25 am

Er is overigens ook nog de mogelijkheid dat Stine c.s. de vertaling beter vindt dan het origineel. In dat geval zullen ze geen stappen ondernemen.

Geplaatst: zo jun 27, 2010 1:48 pm

Schlimazlnik schreef:

Er is overigens ook nog de mogelijkheid dat Stine c.s. de vertaling beter vindt dan het origineel. In dat geval zullen ze geen stappen ondernemen.

Optimist!

Geplaatst: zo jun 27, 2010 2:38 pm

Kerry schreef:

DeLea schreef:

Nogmaals: ik zeg niet dat ik het eens ben met die denkwijze (en ik weet niet of ze wel waar is), maar kan ze wel begrijpen.

Wat bedoel je daarmee? - Heb je het nou over die denkwijze van de uitgeverijen?

Ik bedoel dat ik kan begrijpen hoe iemand (de uitgever) denkt dat de boeken in misvormde vorm een breder (Nederlandstalig) publiek kan aanspreken, maar dat ik niet weet of die iemand het met die denkwijze bij het rechte eind heeft. Net zoals ik kan begrijpen dat iemand denkt dat de aarde door God geschapen is: ik kan het begrijpen, maar of het ook echt waar is, dat is een andere zaak Smile

Het voorbeeld dat je aanhaalt, is inderdaad nogal ontnuchterend en toont aan dat mijn theorie in dit geval niet het volledige antwoord is. Ik zou in je zoektocht/queeste dan ook vooral proberen achterhalen waarom dit is gebeurd. Want ik geloof nooit dat er op een dag een vertaler was die zei: "Oké, laten we vandaag het oeuvre van R.L. Stine eens vakkundig verminken." Als je de reden weet, heb je ook iets concreters om je argumenten tegen te richten.